अमरखण्डनम् (१)

कवितार्किकचूडामणिश्रीश्रीहर्षमिश्ररचितम्   अतिचित्रमिदं हि चिन्त्यताम् विबुधैरप्यबुधातिजल्पितम् । रसवन्ति भवन्ति (?) तद्यथा – मरसिंहस्य कृतिप्रकाशनम् ॥ तदिहैव विविच्यतेऽखिलं शतशस्त्वेवमिति प्रबोधयन् । रसिकाः सरसी(?) कान्तमालस- द्हृदयं ते सदयं पिबन्तु भोः ॥ यथा – “समाहृत्य” इत्यादौ । अयमाशयः – विपुलसंकुलप्राचीनग्रन्थशब्दवर्गै रूपभेदादिपूर्वकं बहुलनाम यावल्लिङ्गविशिष्टत्वेन ग्रन्थरचना क्रियते  इति । एतद्रीत्यात्र न प्रतिमितीदं (?) न सम्यक् । यथा वा —               हय उच्चैःश्रवाः सूतो मातलिर्नन्दनं वनम्                              इत्यत्र          हय उच्चैःश्रवा नीला शुभ्राङ्गी शक्रवाहनः ।        सूतोऽस्य मातलिः तिप्रः देवसारथिरित्यपि ॥        वनं च नन्दनं देवकाननं नन्दनामकम् ॥       देवोद्यानं ……………………………… ॥ इत्यादि पर्यायरत्नमालारचितमस्ति नामबाहुल्यं हयादिना । किञ्च – मातलिर्माकविस्तिप्रः सारथिस्तु हयङ्कषः इति रसभः । एवमेव तत्र तत्र कोशेषु वर्तते । तट्टीकमेव(?) नामरचितमिति बहुलयावन्नामता नास्तीत्यस्य निबन्धनभङ्गः । न च सङ्क्षिप्तपदेन तद्दोषपरिहार  इति वाच्यम् ; तदपेक्षया विशेषपरिष्काराभावादश्रद्धेयत्वप्रसक्तेः । किञ्च इन्द्रादिपर्यायाणां प्रवचनात् तद्बाध किता (बाधकता) स्यात् । न च प्राचुर्यत्वेन प्रतिपादनमिति वाच्यम् ; तस्याविवक्षित्वात् स्वारस्याभावात्  ।             पृथुरोमा झषो मत्स्यो मीनो वैसारिणोऽण्डजः इत्यादिषु बहुषु प्रतिपादितस्य व्यर्थतापत्तेश्च । अत एव —                       देवलोको देवनिधिः स्वर्गः स्वभुवनं परम् ।                       राजालयं सौख्यनिधिर्निरर्गलशुभोदयः ॥                     स्वर्लोकस्तूर्ध्वलोकः स्यादपलोदपलोदयः ।                             मन्दरः सैरिकः शक्रभवनं खं दिवं नभः ॥            इति केशवः ॥                 वराली मेघनिलया सौख्याधारा सुखालया ।                 दूर्वामरावती स्थूणा गुलूची त्वमरास्मृते ॥ इति विश्वप्रकाशिकाकारः ॥               शतकोटिर्भिदुर्वज्रं व्याधावः शतधारकम् इति वैजयन्त्याम् ॥               वज्रोऽशनिर्गिरीकण्ठः पविर्दम्भोलिरक्षभम् इति रभसः ॥                 तारा भं रात्रिजं धिष्ण्यं सन्नक्षत्रमुडुर्न ना इति वैजयन्त्याम् ॥               बलभद्रो बलश्चैव तस्य संवर्त्तकं हलम् ।               सौनन्दमस्य मुसलं खड्गस्तु खचितः …॥ इति वैजयन्त्याम् ॥ एवं तत्र तत्र द्रष्टव्यम् । एतेन प्रतिसंस्कृतनिबन्धस्याजागलस्तनता व्यक्ता ।

Author Socials Follow me

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.